1 . هر فعليّتى پيش از پيدايش خود امكانى در ماده دارد . ( 2 ) . امكان مزبور يك صفت و نسبت وجودى است . ( 3 ) . نسبت وجودى فعلى دو طرف موجود فعلى مىخواهد . در اين هنگام بحث ما به بن بست منتهى مىشود زيرا فعليّت موجود پسين كه منشأ آثار خارجى مىباشد در ظرف خودش موجود و پيش از پيدايش خارجى خود به ماده و در ماده موجود نيست در حالى كه امكان وى در ماده موجود و بالفعل است 1 . پس ناچار يكى از اين سه نظريه خللى داشته يا محتاج به توضيح مىباشد . البته در دو نظريهء اولى نمىشود مناقشه نمود . نه مىشود گفت ماده امكان صورتهاى بعدى را ندارد و نه مىشود گفت كه اين امكان موجود نبوده و صرفاٌ پندارى است و گرنه بايد هويت تحولى و تدريجى جهان طبيعت را انكار كنيم . ولى اگر در نظريهء سوّمى بيشتر دقيق شويم خواهيم ديد كه فعليّتى كه طرف نسبت ماده است و امكان در ماده دارد تنها نيست بلكه فعليّتهاى ديگرى نيز هم تراز و هم عرض وى هستند كه در ماده امكان وجود دارند اگر چه بالاخره از ميان همهء آن فعليتهاى امكاندار تنها